یکی از پرتکرارترین سوالاتی که این روزها در دفتر وکالت با آن روبهرو هستیم، این است: «آیا در قانون جدید مهریه زندان دارد؟» و «تفاوت ۱۴ سکه و ۱۱۰ سکه دقیقاً چیست؟» این ابهام طبیعی است، چون در ماههای اخیر اخبار ضد و نقیضی دربارهی کاهش سقف کیفری مهریه منتشر شده که بسیاری از مردم را سردرگم کرده است. در این مقاله بهصورت دقیق، مستند و بر اساس آخرین وضعیت قانونی، به این پرسشها پاسخ میدهیم تا تصویری روشن از حق و تکلیف خود داشته باشید.
پیش از هر چیز یک نکتهی کلیدی را روشن کنیم: قانون هیچگاه «سقفی برای میزان مهریه» تعیین نکرده است. هر زن و مردی میتوانند هر تعداد سکه را بهعنوان مهریه در عقدنامه ثبت کنند. آنچه قانون محدود کرده، صرفاً «ضمانت اجرای کیفری» یعنی امکان حبس بابت عدم پرداخت است، نه خود مهریه.
سوالی دربارهی پروندهی مهریهی خود دارید؟ همین حالا با وکیل متخصص خانواده مشورت کنید.
آیا در قانون جدید، مهریه زندان دارد؟
پاسخ کوتاه این است: بله، همچنان امکان صدور حکم حبس برای عدم پرداخت مهریه وجود دارد، اما با محدودیتهای جدی. بر اساس ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده و ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، ضمانت اجرای حبس (جلب) فقط برای مهریهی تا سقف ۱۱۰ سکهی تمام بهار آزادی یا معادل ریالی آن وجود دارد. اگر مهریه بیش از این میزان باشد، نسبت به مازاد آن دیگر امکان حبس وجود ندارد و وصول آن فقط منوط به اثبات توان مالی (ملائت) مرد است.
اما نکتهی مهم اینجاست که حتی در همین سقف ۱۱۰ سکه نیز، رویهی قضایی به سمت «حبسزدایی» حرکت کرده است. قوه قضائیه در بخشنامهها و رویههای اخیر، تمایل روشنی به جایگزینی حبس با راهکارهایی مانند نظارت الکترونیکی (پابند الکترونیک) نشان داده است، بهویژه برای بدهکارانی که توان مالی پرداخت ندارند.
ماجرای ۱۴ سکه از کجا آمد؟
در سالهای اخیر، بهدلیل افزایش شمار زندانیان مهریه و فشار اجتماعی برای «حبسزدایی»، طرحهایی در مجلس شورای اسلامی برای کاهش سقف کیفری مهریه مطرح شد. در جلسهی علنی ۱۲ آذرماه ۱۴۰۴، نمایندگان مجلس به پیشنهادی رأی دادند که بر اساس آن، سقف ضمانت اجرای کیفری از ۱۱۰ سکه به ۱۴ سکه کاهش مییافت.
طبق متن این پیشنهاد، هرگاه مهریه در زمان وقوع عقد تا ۱۴ سکهی تمام بهار آزادی یا معادل آن باشد، وصول آن مشمول مقررات قانون اجرای محکومیتهای مالی (یعنی امکان جلب) خواهد بود؛ و چنانچه مهریه بیش از این میزان باشد، نسبت به مازاد فقط ملائت زوج ملاک پرداخت است.
تفاوت ۱۴ سکه و ۱۱۰ سکه در یک نگاه
برای اینکه تفاوت این دو عدد را بهروشنی درک کنید، جدول زیر مقایسهی دقیق آنها را نشان میدهد. توجه داشته باشید که هر دو عدد صرفاً به «سقف امکان حبس» مربوطاند، نه به میزان مهریه.
| موضوع | سقف ۱۱۰ سکه | سقف ۱۴ سکه (طرح جدید) |
|---|---|---|
| وضعیت قانونی | قانون فعلی و لازمالاجرا | طرح در حال بررسی / غیرقطعی |
| مبنای قانونی | ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ | پیشنهاد اصلاحی مصوب ۱۲ آذر ۱۴۰۴ |
| تا چه سقفی امکان جلب هست؟ | تا ۱۱۰ سکه | تا ۱۴ سکه |
| مازاد بر سقف | فقط با اثبات ملائت زوج | فقط با اثبات ملائت زوج |
| تأثیر بر میزان مهریه | هیچ تأثیری ندارد | هیچ تأثیری ندارد |
همانطور که میبینید، تنها متغیری که میان این دو سناریو تغییر میکند، «سقف عددی امکان حبس» است. در هر دو حالت، اگر مهریه بیش از سقف باشد، زن همچنان میتواند کل مهریه را مطالبه کند، اما برای مازاد باید توان مالی مرد را در دادگاه اثبات نماید.
یک سوءتفاهم رایج که باید اصلاح شود
بسیاری از مردم بهاشتباه تصور میکنند که با این قوانین، اگر مهریهی همسرشان مثلاً ۱۰۰۰ سکه باشد، آنها فقط ملزم به پرداخت ۱۱۰ سکه (یا ۱۴ سکه) هستند. این برداشت کاملاً نادرست است.
آنچه قانون واقعاً میگوید:
- کل مهریه ثبتشده در عقدنامه همچنان بدهی مرد است.
- زن حق مطالبهی تمام مهریه را دارد.
- سقف فقط مربوط به «امکان حبس» است، نه میزان طلب.
برداشت اشتباه رایج:
- مرد فقط ۱۱۰ سکه بدهکار است و بقیه بخشیده میشود.
- مهریهی بالای سقف کلاً منتفی است.
- قانون میزان مهریه را محدود کرده است.
نقش اعسار: کلید اصلی پروندههای مهریه
یکی از مهمترین مفاهیمی که سرنوشت پروندهی مهریه را تعیین میکند، «اعسار» است. اعسار مهریه به این معناست که مرد ادعا میکند توانایی پرداخت یکجای مهریه را ندارد. در عمل، حتی در محدودهی سقف کیفری نیز، اگر مرد ظرف ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ اجرائیه، دادخواست اعسار ثبت کند، تا تعیین تکلیف پروندهی اعسار، امکان حبس او وجود ندارد.
اگر دادگاه ادعای اعسار را بپذیرد، معمولاً مهریه را تقسیط میکند؛ یعنی مرد موظف میشود در تاریخهای مشخص، تعداد معینی سکه به زن بپردازد. به این ترتیب، حتی اگر مهریه بالاتر از سقف باشد، مرد همچنان ملزم به پرداخت کامل آن است، اما روند اجرا از طریق تقسیط، توقیف اموال یا بررسی توان مالی پیش میرود.
نظارت الکترونیکی؛ جایگزین زندان
یکی از مهمترین تحولات در رویکرد جدید قانونگذار، معرفی «نظارت سامانههای الکترونیکی» بهجای حبس سنتی است. بر اساس تبصرههای الحاقی به قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، مفهوم «حبس» دیگر صرفاً به معنای نگهداری در زندان نیست، بلکه شامل محدود کردن شخص از طریق نظارت الکترونیکی (مانند پابند) نیز میشود.
نکتهی مهمتر اینکه در مواردی که محکومعلیه در ازای دین، مالی دریافت نکرده است — مانند مهریه، دیه و خسارات ناشی از جرائم غیرعمدی — صرفاً نظارت الکترونیکی اعمال میشود و نه زندان واقعی. این رویکرد بخشی از سیاست کلان حبسزدایی و کاهش جمعیت کیفری زندانهاست.
اگر بهعنوان زن در پی وصول مهریه هستید یا بهعنوان مرد نگران بازدا
شت بابت مهریهاید، بهترین اقدام مشورت با وکیل متخصص خانواده پیش از هر تصمیمی است؛ چون جزئیات هر پرونده (نوع مهریه، زمان عقد، توان مالی) مسیر آن را کاملاً تغییر میدهد.
راههای وصول مهریه فراتر از حبس
تصور غلط دیگری که وجود دارد این است که اگر امکان حبس نباشد، زن دیگر نمیتواند مهریهاش را بگیرد. در حالی که حبس تنها یکی از ابزارهای فشار است و راههای موثرتری برای وصول مهریه وجود دارد:
توقیف اموال:
زن میتواند اموال دارای سند رسمی مرد مانند ملک، خودرو و حساب بانکی را (بهجز مستثنیات دین) توقیف کند.
کسر از حقوق:
اگر مرد کارمند یا حقوقبگیر باشد، بخشی از حقوق ماهانهی او بابت مهریه کسر و به زن پرداخت میشود.
اجرای ثبت:
زن میتواند بهجای دادگاه، از طریق دفترخانه و اجرای ثبت برای صدور اجرائیه و توقیف اموال اقدام کند.
تقسیط:
در صورت پذیرش اعسار، مهریه قسطبندی شده و مرد موظف به پرداخت منظم اقساط است.
در واقع، در بسیاری از پروندهها توقیف اموال و کسر از حقوق، اهرمهای موثرتری نسبت به حبساند، چون مستقیماً به وصول واقعی طلب منجر میشوند. توجه داشته باشید که در توقیف اموال، دستهای از اموال ضروری مرد تحت عنوان «مستثنیات دین» قابل توقیف نیستند؛ شناخت دقیق این موارد برای هر دو طرف اهمیت زیادی دارد.
برای بررسی دقیق پروندهی مهریه و انتخاب بهترین مسیر قانونی، با دفتر وکالت ما در تماس باشید.
جمعبندی:
در پاسخ به پرسش اصلی این مقاله باید گفت: بله، در قانون فعلی همچنان امکان حبس بابت مهریه وجود دارد، اما تا سقف ۱۱۰ سکه و آن هم با رویکردی رو به حبسزدایی. طرح کاهش این سقف به ۱۴ سکه در مجلس مطرح شده اما هنوز به صورت قطعی به قانون لازمالاجرا تبدیل نشده است. آنچه ثابت میماند این است که میزان مهریه هرگز محدود نشده و زن همواره حق مطالبهی کامل آن را دارد؛ تنها روش اجرای حکم است که در حال تغییر است. بهدلیل پیچیدگی و تغییرات مداوم این حوزه، توصیهی جدی ما پیگیری پرونده با همراهی وکیل متخصص است.
سوالات متداول
آیا در قانون جدید مهریه اصلاً زندان وجود ندارد؟
خیر، این برداشت دقیق نیست. امکان حبس تا سقف ۱۱۰ سکه همچنان در قانون وجود دارد، اما رویهی قضایی به سمت جایگزینی آن با نظارت الکترونیکی حرکت کرده و در مواردی که مرد معسر است، عملاً بهجای زندان از پابند الکترونیک استفاده میشود.
تفاوت اصلی ۱۴ سکه و ۱۱۰ سکه چیست؟
هر دو عدد صرفاً به «سقف امکان حبس» مربوطاند، نه به میزان مهریه. سقف ۱۱۰ سکه قانون فعلی و لازمالاجراست، در حالی که ۱۴ سکه پیشنهادی است که در مجلس مطرح شده و هنوز بهصورت قطعی نهایی نشده است.
اگر مهریه بیش از سقف باشد، آیا منتفی میشود؟
خیر. کل مهریهی ثبتشده در عقدنامه همچنان بدهی مرد است و زن حق مطالبهی تمام آن را دارد. تنها تفاوت این است که برای مازاد بر سقف، امکان حبس نیست و وصول آن منوط به اثبات توان مالی مرد است.
چطور میتوان از حبس بابت مهریه جلوگیری کرد؟
مرد میتواند ظرف ۳۰ روز از ابلاغ اجرائیه، دادخواست اعسار ثبت کند. تا تعیین تکلیف پروندهی اعسار، امکان حبس وجود ندارد و در صورت پذیرش، مهریه تقسیط میشود.
اگر امکان حبس نباشد، آیا زن میتواند مهریه بگیرد؟
بله. حبس تنها یکی از ابزارهاست. زن میتواند از طریق توقیف اموال، کسر از حقوق، اجرای ثبت و تقسیط، مهریهی خود را وصول کند که اغلب موثرتر از حبساند.
