در جلسه داوری طلاق چه بگوییم؟ نکات مهم در گزارش داور برای قاضی

جلسه داوری طلاق در دفتر حقوقی؛ دو داور گزارش را بررسی می‌کنند

دادگاه قرار ارجاع به داوری داده و حالا باید روبه‌روی دو نفر بنشینید و درباره‌ی خصوصی‌ترین بخش زندگی‌تان حرف بزنید. طبیعی است که بپرسید در جلسه داوری طلاق چه بگوییم تا حرف‌هایمان به ضررمان تمام نشود. یک نکته را از همین ابتدا بدانید: آنچه در آن اتاق می‌گویید همان‌جا نمی‌ماند. داور موظف است نظرش را کتباً به دادگاه بدهد و قاضی آن گزارش را می‌خواند. پس جلسه‌ی داوری یک گفت‌وگوی خانوادگی نیست؛ اولین جایی است که روایت شما از پرونده وارد پرونده می‌شود.

در این راهنما دقیقاً می‌بینید چه بگویید، چه نگویید، چه مدرکی ببرید و اگر نروید چه می‌شود — جداگانه برای زن و برای مرد.

اگر جلسه‌ی شما نزدیک است و فرصت آزمون‌وخطا ندارید، پیش از رفتن یک بار پرونده را با وکیل مرور کنید؛ یک ساعت مشورت پیش از جلسه معمولاً از ماه‌ها اصلاحِ بعدی ساده‌تر است. مسیر کامل پرونده‌های خانواده را در صفحه‌ی حقوق خانواده آورده‌ایم و برای وضعیت پرونده‌ی خودتان می‌توانید با دفتر تماس بگیرید: ۰۲۱۲۲۲۲۷۲۱۲.

در جلسه داوری طلاق چه بگوییم؛ جلسه داوری با حضور داوران و زوجین

جلسه داوری طلاق چیست و داور چه چیزی را به قاضی گزارش می‌کند؟

داوری در طلاق، «داوری» به معنای رایجش نیست. داور رأی نمی‌دهد و پرونده را فیصله نمی‌دهد؛ کارش این است که آخرین فرصت سازش را بسنجد و نتیجه را به دادگاه بگوید. مبنای قانونی‌اش ماده ۲۷ قانون حمایت خانواده است:

«در کلیه موارد درخواست طلاق، به جز طلاق توافقی، دادگاه باید به منظور ایجاد صلح و سازش موضوع را به داوری ارجاع کند. دادگاه در این موارد باید با توجه به نظر داوران رأی صادر و چنانچه آن را نپذیرد، نظریه داوران را با ذکر دلیل رد کند.»

به جمله‌ی دوم دقت کنید، چون تمام اهمیت جلسه در همان است: قاضی می‌تواند نظر داوران را نپذیرد، اما مجبور است دلیل ردش را بنویسد. یعنی گزارش داور حتی وقتی پذیرفته نمی‌شود هم باید در رأی جواب داده شود. این گزارش تنها سندی است که روایتِ شفاهی شما را وارد پرونده می‌کند.

خودِ داور را هم شما معرفی می‌کنید، نه دادگاه. ماده ۲۸ قانون حمایت خانواده می‌گوید هر یک از زوجین مکلف‌اند ظرف یک هفته از تاریخ ابلاغ، «یک نفر از اقارب متأهل خود را که حداقل سی سال داشته و آشنا به مسائل شرعی و خانوادگی و اجتماعی باشد» به دادگاه معرفی کنند. اگر در میان بستگان کسی با این شرایط نبود یا نپذیرفت، می‌توانید داور را از بیرون خانواده انتخاب کنید؛ و اگر هیچ‌کدام از زوجین داور معرفی نکند، طبق تبصره ۲ ماده ۲۸ قانون حمایت خانواده دادگاه خودش داور تعیین می‌کند — یعنی سکوت شما جلسه را متوقف نمی‌کند، فقط انتخاب داور را از دست شما می‌گیرد.

یک استثنا هم هست: طلاق توافقی داوری ندارد. ماده ۲۵ پرونده‌ی توافقی را به مرکز مشاوره خانواده می‌فرستد، نه به داوری. اگر پرونده‌ی شما توافقی است، مسیر و زمان‌بندی‌اش را در مقاله‌ی طلاق توافقی در سریع‌ترین زمان بخوانید.

در جلسه داوری طلاق چه بگوییم؟ چارچوب چهار بخشی

حرف‌زدن بدون نقشه در این جلسه بیشترین ضرر را می‌زند، چون آدمِ ناراحت معمولاً از گله شروع می‌کند و گله در گزارش به «اختلاف شخصی» ترجمه می‌شود. این چهار بخش را به همین ترتیب بگویید:

  1. یک جمله درباره‌ی وضعیت فعلی: از کِی جدا زندگی می‌کنید، چند سال ازدواج کرده‌اید، چند فرزند دارید. خشک و بدون احساس.
  2. دلیل واقعی، نه کلی: «اخلاقمان نمی‌خواند» چیزی به پرونده اضافه نمی‌کند. «از فلان تاریخ نفقه پرداخت نشده» یا «سه بار با توافق خانواده‌ها برگشتم و تکرار شد» قابل بررسی است.
  3. آنچه تلاش کرده‌اید: مشاوره رفته‌اید؟ بزرگ‌ترها وساطت کرده‌اند؟ این بخش را اغلب از قلم می‌اندازند، در حالی که دقیقاً همان چیزی است که داور باید درباره‌ی «امکان سازش» بنویسد.
  4. خواسته‌ی روشن: طلاق می‌خواهید یا ادامه‌ی زندگی با شرط؟ اگر شرط دارید، شرط را بگویید.
این را بگویید این را نگویید
تاریخ، عدد، اتفاق مشخص صفت و برچسب («بی‌مسئولیت است»)
«حاضرم با این شرط‌ها ادامه بدهم» «به هیچ قیمتی برنمی‌گردم»
آنچه برای سازش انجام داده‌اید تهدید («نمی‌گذارم بچه را ببیند»)
خواسته‌ی مالی با عدد و مستند «پول نمی‌خواهم، فقط طلاق» بدون فکر
«این مدرک را دارم، تقدیم می‌کنم» ادعای بدون مدرک درباره‌ی خیانت یا اعتیاد

اگر طلاق می‌خواهید، در جلسه داوری چه بگویید

هدف شما این است که داور بنویسد «امکان سازش وجود ندارد» و دلیلش را هم بنویسد. گزارشی که فقط بگوید سازش نشد، برای قاضی کم‌اثرتر از گزارشی است که بگوید چرا نشد.

اگر زن هستید و درخواست طلاق داده‌اید، مسیر شما اثباتِ عسر و حرج یا استفاده از وکالت در طلاق است. پس:

  • مصادیق را با تاریخ بگویید، نه به‌صورت کلی؛ ترک انفاق، ضرب و جرح، اعتیاد و حبس طولانی هرکدام مدرک جداگانه دارند.
  • اگر شرط وکالت در طلاق در سند ازدواجتان هست، همان‌جا بگویید و تصویرش را بدهید.
  • درباره‌ی مهریه و نفقه با عدد حرف بزنید. حقوق مالی‌تان را پیش از جلسه بشناسید — فهرست کاملش در مقاله‌ی حقوق زن در طلاق از طرف مرد آمده است.
  • از بخشیدنِ شفاهی مهریه در جلسه پرهیز کنید. بذل مهریه تصمیم مالی بزرگی است و جای آن جلسه‌ی داوری نیست.

اگر مرد هستید و درخواست طلاق داده‌اید، قانون برای شما اثبات دلیل لازم ندارد و دادگاه طبق ماده ۲۶ به صدور گواهی عدم امکان سازش می‌رسد. اما دو چیز را دست‌کم نگیرید:

  • حقوق مالی زوجه گره‌ی اصلی است، نه خودِ طلاق. ماده ۲۹ صریح است: ثبت طلاق موکول به تأدیه حقوق مالی زوجه است. پس در جلسه‌ی داوری درباره‌ی مهریه و اجرت‌المثل واقع‌بینانه حرف بزنید. اجرت‌المثل ریشه‌اش در ماده ۳۳۶ قانون مدنی است: «هر گاه کسی بر حسب امر دیگری اقدام به عملی نماید که عرفاً برای آن عمل اجرتی بوده… عامل مستحق اجرت عمل خود خواهد بود مگر اینکه معلوم شود که قصد تبرع داشته است.» همین‌جاست که بیشترین توافق‌ها شکل می‌گیرد. جزئیات این بخش در مقاله‌ی اگر مرد درخواست طلاق بدهد مهریه زن چه می‌شود آمده است.
  • لحن تهدیدآمیز یا تحقیرآمیز در گزارش داور ثبت می‌شود و در پرونده می‌ماند. اگر پرونده‌ی کیفری موازی (ترک انفاق، مزاحمت) در جریان باشد، همان جمله‌ها آنجا هم خوانده می‌شوند.

اگر می‌خواهید زندگی را نگه دارید، چه بگویید

اگر شما خوانده‌ی پرونده‌اید و طلاق نمی‌خواهید، جلسه‌ی داوری مهم‌ترین فرصت شماست — چون تنها مرحله‌ای است که قانون برای سازش ساخته. در این حالت:

  • مخالفت خشک («طلاق نمی‌دهم») به ضررتان تمام می‌شود؛ در گزارش به «عدم همکاری» ترجمه می‌شود.
  • به‌جای آن پیشنهاد مشخص بدهید: جدا شدن از خانه‌ی مشترک خانواده، مشاوره‌ی زوج‌درمانی، تعهد مالی مشخص، تغییر محل سکونت.
  • آمادگی‌تان برای ادامه‌ی گفت‌وگو را صریح اعلام کنید و بخواهید در گزارش قید شود.
  • بدانید که حتی گزارش مثبت داور، دادگاه را ملزم به رد درخواست نمی‌کند؛ ماده ۲۷ فقط می‌گوید قاضی باید با توجه به نظر داوران رأی بدهد.

پنج جمله‌ای که در جلسه داوری طلاق نباید بگویید

  1. «هر چه شما بگویید قبول است.» این جمله در گزارش به رضایت تعبیر می‌شود و بعداً پس‌گرفتنش سخت است.
  2. «مهریه‌ام را می‌بخشم، فقط طلاقم بده.» تصمیم مالی را در لحظه‌ی عصبانیت نگیرید؛ راه‌های دیگری مثل حق طلاق و توافق مرحله‌ای هم وجود دارد.
  3. «بچه را نشانش نمی‌دهم.» حضانت و ملاقات تصمیم دادگاه است و این جمله فقط موضع شما را تضعیف می‌کند.
  4. ادعای اثبات‌نشده درباره‌ی خیانت یا اعتیاد. اگر مدرک ندارید، طرحش در جلسه بی‌فایده و گاهی برای خودتان پرهزینه است.
  5. «وکیل گرفته‌ام، با او حرف بزنید.» داور موظف است نظر خودِ زوجین را بشنود؛ ارجاع دادن همه‌چیز به وکیل، جلسه را بی‌نتیجه می‌کند.

متن داوری طلاق مورد پسند قاضی؛ برگه گزارش داور روی میز

متن داوری طلاق مورد پسند قاضی چه ویژگی‌ای دارد؟

نوشتن گزارش کار داور است، نه کار شما — اما می‌توانید اظهاراتتان را کتبی هم تحویل بدهید تا دقیق منعکس شود. گزارشی که قاضی می‌تواند به آن استناد کند معمولاً این پنج چیز را دارد:

  • مشخصات پرونده و شماره‌ی کلاسه، تاریخ و محل تشکیل جلسه
  • اینکه هر دو طرف دعوت شده‌اند و چه کسی حاضر شده است
  • خلاصه‌ی اظهارات هر طرف، جداگانه و بدون قضاوت
  • اقداماتی که داور برای سازش انجام داده و نتیجه‌اش
  • نظر نهایی: امکان سازش هست یا نیست — و چرا

گزارشی که فقط یک خط باشد («طرفین سازش نکردند») معمولاً به همان درد نمی‌خورد که گزارش مستدل می‌خورد، چون ماده ۲۷ از قاضی می‌خواهد با توجه به نظر داوران رأی بدهد و نظرِ بی‌دلیل چیزی برای توجه‌کردن ندارد.

چه مدارکی به جلسه داوری ببرید

  • سند ازدواج (برای شروط ضمن عقد و مهریه)
  • کپی دادخواست و ابلاغیه‌ی قرار ارجاع به داوری
  • مدارک مالی: فیش حقوقی، رسید پرداخت یا عدم پرداخت نفقه، اجاره‌نامه
  • گواهی پزشکی قانونی، در صورت وجود
  • مدارک فرزندان: شناسنامه، گواهی تحصیلی یا درمانی
  • یادداشت یک‌صفحه‌ای از حرف‌هایتان، به ترتیبِ چهار بخشِ بالا

اگر در جلسه داوری حاضر نشوید چه می‌شود؟

قانون حمایت خانواده برای نرفتن به جلسه‌ی داوری مجازاتی تعیین نکرده است؛ آنچه مکلف شده‌اید معرفی داور است، نه حضور. اما اثر عملی‌اش روشن است: داور گزارشش را بدون شنیدن حرف شما می‌نویسد و همان گزارش به دادگاه می‌رود. پرونده هم متوقف نمی‌شود — چون طبق تبصره ۲ ماده ۲۸ قانون حمایت خانواده اگر زوجین از معرفی داور امتناع کنند، دادگاه خودش داور تعیین می‌کند و رسیدگی ادامه پیدا می‌کند.

به زبان ساده: نرفتن جلو نمی‌افتد و عقب هم نمی‌اندازد؛ فقط روایت شما را از پرونده حذف می‌کند. اینکه بعد از مرحله داوری دادگاه چه می‌کند و پرونده چقدر طول می‌کشد را جداگانه توضیح داده‌ایم.

⏰ کِی همین حالا باید با وکیل مشورت کنید

در این چهار وضعیت تأخیر به ضرر شماست: وقتی ابلاغیه‌ی قرار ارجاع به داوری را گرفته‌اید و مهلت یک‌هفته‌ایِ معرفی داور در حال گذشتن است؛ وقتی پرونده‌ی شما عسر و حرج است و باید مدارک را پیش از جلسه مرتب کنید؛ وقتی طرف مقابل وکیل دارد و شما ندارید؛ و وقتی رأیی به شما ابلاغ شده — چون مهلت واخواهی و تجدیدنظر کوتاه است و از تاریخ ابلاغ شروع می‌شود، نه از روزی که خبردار می‌شوید.

سوالات متداول

جلسه داوری طلاق چند جلسه است و چقدر طول می‌کشد؟

قانون تعداد جلسات را معین نکرده است. در عمل یک تا سه جلسه تشکیل می‌شود. آنچه قانون یک هفته می‌داند مهلت معرفی داور است (ماده ۲۸ قانون حمایت خانواده)، نه مهلت گزارش؛ مهلت اعلام نظر داوران را دادگاه تعیین می‌کند.

آیا می‌توانم وکیلم را به جلسه داوری ببرم؟

حضور وکیل منعی ندارد، ولی داور موظف است نظر خودِ زوجین را بشنود. بهترین حالت این است که پیش از جلسه با وکیل هماهنگ کنید و در جلسه خودتان حرف بزنید.

اگر داور طرفدار طرف مقابل باشد چه کنم؟

هر طرف داور خودش را معرفی می‌کند، پس دو گزارش در برابر هم قرار می‌گیرد. اگر گزارش را خلاف واقع می‌دانید، اعتراض کتبی‌تان را به دادگاه تقدیم کنید؛ قاضی طبق ماده ۲۷ می‌تواند نظر داوران را با ذکر دلیل رد کند.

در طلاق توافقی هم جلسه داوری داریم؟

خیر. ماده ۲۷ طلاق توافقی را صریحاً استثنا کرده و ماده ۲۵ این پرونده‌ها را به مرکز مشاوره خانواده می‌فرستد.

در جلسه داوری طلاق چه بگوییم تا زودتر نتیجه بگیریم؟

واقعه‌محور حرف بزنید نه صفت‌محور: تاریخ، عدد و مدرک. و خواسته‌تان را در یک جمله‌ی روشن بگویید. گزارشِ مستدل سریع‌تر از گزارشِ مبهم در دادگاه تعیین تکلیف می‌شود.

اگر داوری به سازش برسد، پرونده بسته می‌شود؟

سازش در جلسه‌ی داوری به‌تنهایی پرونده را نمی‌بندد؛ گزارش به دادگاه می‌رود و خواهان می‌تواند دادخواستش را مسترد کند. تا وقتی این کار انجام نشده، رسیدگی ادامه دارد.

منابع: ماده ۳۳۶ قانون مدنی · مواد ۲۵، ۲۶، ۲۷، ۲۸ و ۲۹ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ — سامانه‌ی قوانین مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.

جلسه‌ی داوری نه تشریفات است و نه دادگاه. یک فرصت یک‌باره است برای اینکه روایت شما، با تاریخ و مدرک، وارد پرونده شود. هر چه آماده‌تر بروید، گزارشی که به دست قاضی می‌رسد دقیق‌تر است.

دکتر فیض آبادی وکیل موسسه حقوقی دادگستر میرداماد

اشتراک گذاری

اگر این مطلب برای شما مفید بود، آن را به اشتراک بگذارید

مطالب مرتبط

حقوق را بشناسید، از آسیب‌ها جلوگیری کنید

جستجو کنید