خیلی افراد راجع به تفاوت اموال منقول و غیرمنقول سوال میپرسند. در این مقاله سعی داریم اموال منقول، انواع آن و نحوه تشخیص و استرداد آن را کاملا توضیح دهیم، پس با ما همراه باشید.
مال منقول چیست؟
در اصطلاحات حقوقی، مال به اشیایی گفته میشود که دارای ارزش هستند و میتوانیم قابلیت تملک آنها را به شخص یا اشخاص بدهیم. برای مثال، شخصی نمیتواند مالک دریای آزاد باشد یا ادعا کند آسمان به او تعلق دارد، پس چنین موهبتهای مشترکی مال محسوب نمیشوند. از طرف دیگر، منقول اشاره به قابلیت نقل اشیا و اموال دارد.
یعنی اگر بتوانیم به راحتی و بدون ایجاد زیان و خرابی، اموالی را جابجا کنیم، به آنها اموال گفته میشود. به طور کلی میتوانیم بگوییم منظور از اموال منقول، اشیا و اموالی است که امکان نقل و انتقال آنها بدون هیچگونه خرابی و آسیب وجود دارد.
تعریف اموال منقول در قانون مدنی؟
مال منقول در مواد 19 تا 22 قانون مدنی به صورت زیر تعریف شده است:
ماده 19: به اموال و اشیایی که از محلی به محل دیگر قابل نقل هستند، مال منقول گفته میشود. البته این شرط وجود دارد که خود آن اموال یا محل آن نباید دچار خرابی یا خسارت شود.
ماده ۲۰: در این ماده ذکر شده که تمامی دیون مثل قرض، بهای بیع یا ثمن مبیع، مال الاجاره یا همان پول پیش و اجاره جزو اموال منقول محسوب میشوند.
ماده 21: در این ماده، انواع کشتی، قایق و سایر وسایل نقلیه مشابه به لیست اموال منقول اضافه شده اند. طبق این ماده میتوانیم بگوییم اتومبیل نیز جزو اموال منقول محسوب میشود.
ماده 22: در این ماده به بحث مصالح ساختمانی پرداخته شده است. گفته میشود که مصالح سازه مثل سنگ و آجر جزو اموال منقول محسوب میشوند، مگر اینکه به عنوان مصالح ساختمان به کار رفته باشند.
انواع مال منقول
همانگونه که تا اینجا دیدیم، تمامی انواع مال منقول مشابه یکدیگر نیستند. در این قسمت به انواع مال منقول و تفاوتهای آنها میپردازیم.
مال منقول ذاتی
منظور از مال منقول ذاتی دقیقا تعریفی است که در ماده 19 قانون مدنی برای اموال منقول آورده شده است. یعنی ” اشیائی که نقل آن از محلی به محل دیگر ممکن باشد بدون اینکه به خود یا محل آن خرابی وارد آید مَنقول است”. این اموال قابل لمس کردن هستند و میتوانند به راحتی آنها را منتقل کرد. برای مثال میتوانیم فرش را بدون آسیب دیدن جابجا کنیم، پس مال منقول ذاتی محسوب میشود.
مال منقول در حکم
برعکس مال منقول ذاتی، اموال در حکم منقول قابل لمس کردن نیستند. برای مثال حق مالکیت یا انتفاع از اموال منقول، یک نوع مال منقول در حکم محسوب میشود. حق سهام افراد در شرکتها، حق سرقفلی، حق اختراع، حق تالیف و سایر حقوقی که به وجه نقد یا اموال منقول مربوط شوند، از دیگر مثالهای اموال در حکم منقول هستند.
مال منقول شامل چه مواردی میشود؟
حالا که با انواع اموال منقول آشنا شدید، بیایید به چند نمونه از اشیایی که اموال منقول محسوب میشوند اشاره کنیم:
– وسایل نقلیه، کتاب، الوار، طلا و جواهرات، تجهیزات الکترونیکی و هر شی باارزشی که قابل نقل باشد
– محصولات کشاورزی
– حقوق مالکیت، امتیاز، اختراع و سایر حقوقی که در بالا به آنها اشاره شد
– چک و سفتهای که از ادارات دولتی صادر شوند
– پول پیش و اجاره
– سهام شرکتها مثل سهام بورس، اوراق بهادار،….
– پروژههای علمی مثل توربین بادی تولید برق و ….
شناسایی اموال منقول از غیر منقول
شناسایی اموال منقول از اموال غیر منقول در خیلی مواردی ساده است. برای مثال همه ما میدانیم اتومبیل یا جواهرات جزو اموال منقول محسوب میشوند. ولی گاهی این تشخیص، به ویژه برای اموال در حکم منقول، به این سادگی امکانپذیر نیست.
برای این موضوع باید به چند نکته توجه کنید. اول اینکه اگر آن شی با جابجا شدن آسیب جدی ببیند، دیگر مال منقول محسوب نمیشود. برای مثال آسیابی را در نظر بگیرید که در زمین کشاورزی قرار دارد. شما نمیتوانید بدون زیان دیدن، آن را جابجا کنید. پس این آسیاب غیرمنقول است.
تفاوت اموال منقول و غیرمنقول در یک نگاه
برای اینکه تشخیص این دو نوع مال سادهتر شود، مهمترین تفاوتهای آنها را در جدول زیر کنار هم آوردهایم:
| ویژگی | مال منقول | مال غیرمنقول |
|---|---|---|
| قابلیت جابجایی | قابل جابجایی بدون آسیب | غیرقابل جابجایی یا با آسیب جدی |
| نمونه | خودرو، طلا، سهام، پول | زمین، ساختمان، باغ |
| دادگاه صالح | دادگاه محل اقامت خوانده | دادگاه محل وقوع مال |
| ماده قانونی | مواد ۱۹ تا ۲۲ قانون مدنی | مواد ۱۲ تا ۱۸ قانون مدنی |
| نمونه دعوا | استرداد مال منقول | خلع ید، تخلیه |
نکته دیگر این است که معمولا زمین و چیزهایی که در آن ریشه دارند، جزو اموال منقول محسوب نمیشوند. پس خود زمین، ساختمان و سازههایی که روی آن ایجاد میشوند، اموال غیرمنقول هستند. تنها استثنا در این زمینه، چوب های ایستاده، علف ها و محصولات زراعی هستند.
شرایط تبدیل مال منقول به مال غیر منقول و بالعکس
بعضی اموال به صورت ذاتی منقول هستند ولی در شرایط خاصی به غیرمنقول تبدیل می¬شوند. برای مثال آجر یا مصالح ساختمانی را در نظر بگیرید که به صورت جداگانه منقول هستند.
اما همین اموال زمانی که در ساختن ساختمان استفاده شوند، دیگر جزو آن سازه محسوب می¬شوند و غیرمنقول هستند. دقیقا عکس این موضوع نیز صادق است. برای مثال اگر بتوانیم اجزای یک ساختمان را بدون آسیب دیدن جدا کنیم و به اشیایی مستقل تبدیل شوند، پس از جدایی جزو اموال منقول محسوب می¬شوند.
منظور از مال منقول مصرفی و غیر مصرفی چیست؟
اموال منقول از نظر مصرف یا استفاده شدن نیز به دو دسته تقسیم میشوند. به اشیایی که در اثر استفاده، به صورت جزئی یا کلی از بین میروند، اموال منقول مصرفی گفته میشود.
سادهترین مثال برای تعریف این اموال، انواع خوراکیها یا محصولات بهداشتی مصرفی هستند. در سمت مخالف، اموال غیرمصرفی هستند که به طور مکرر قابل استفاده هستند و تمام نمیشوند. البته شاید این اموال مثل میز، دچار فرسودگی یا استهلاک شوند، ولی به طور کلی تمام نمیشوند.
استرداد اموال منقول چگونه انجام میشود؟
منظور از استرداد، دادخواست بازگرداندن مال منقولی است که مالک به هر شکلی آن را از دست داده و اکنون نزد شخص دیگری قرار دارد. این درخواست مانند سایر دعاوی حقوقی باید در مراجع قضایی مطرح شود.
مراحل دادخواست استرداد مال منقول:
▪️ارسال اظهارنامهی قانونی به فرد متصرف (غاصب) برای بازگرداندن مال بهصورت مسالمتآمیز.
▪️در صورت بازنگرداندن مال، ثبت دادخواست استرداد اموال منقول در دادگاه صالح.
▪️بررسی مدارک و مستندات توسط مرجع قضایی.
▪️صدور حکم و طی مهلتهای قانونی تجدیدنظر و فرجامخواهی.
▪️اجرای حکم و بازگرداندن مال به مالک اصلی.
مدارک لازم برای دادخواست استرداد:
▪️مدارک شناسایی خواهان (مالک).
▪️اسناد و مدارک اثبات مالکیت بر مال منقول (فاکتور، سند، قرارداد و…).
▪️مشخصات و نشانی فرد متصرف.
▪️هرگونه مدرک یا شاهدی که تصرف غیرقانونی را اثبات کند.
طبق قانون، دادگاه صالح برای دعوای استرداد مال منقول، معمولاً دادگاه محل اقامت خوانده (فرد متصرف) است.
مدت زمان و مهلتهای قانونی:
پس از صدور حکم، مهلتی ۲۰ روزه برای تجدیدنظرخواهی و ۲۰ روز برای فرجامخواهی وجود دارد. پس از پایان این دوره، حکم نهایی است و مال باید به صاحب اصلی بازگردانده شود.
اگر مال منقول شما توسط فرد دیگری تصرف شده، پیش از هر اقدامی بهتر است با یک وکیل پایه یک دادگستری مشورت کنید تا دادخواست بهدرستی و در دادگاه صالح ثبت شود.
ماده قانونی استرداد اموال منقول
استرداد مال منقول بر پایهی قواعد مالکیت در قانون مدنی (مواد ۱۹ تا ۲۲ در تعریف مال منقول) و قواعد دادرسی در قانون آیین دادرسی مدنی استوار است. دعوای استرداد مال منقول، یک «دعوای مالی منقول» محسوب میشود و هزینهی دادرسی آن بر اساس ارزش مال تعیین میگردد.
سوالات متداول
اموال منقول یعنی چه؟
اموال منقول به اشیا و اموالی گفته میشود که میتوان آنها را بدون ایجاد خرابی یا آسیب از محلی به محل دیگر جابجا کرد؛ مانند خودرو، طلا، پول و سهام.
استرداد مال منقول چیست؟
استرداد مال منقول یعنی درخواست بازگرداندن مالی که مالک آن را از دست داده و نزد شخص دیگری قرار دارد. این درخواست از طریق ثبت دادخواست در دادگاه صالح پیگیری میشود.
ماده قانونی استرداد مال منقول کدام است؟
تعریف مال منقول در مواد ۱۹ تا ۲۲ قانون مدنی آمده است و فرآیند استرداد آن بر اساس قواعد قانون آیین دادرسی مدنی انجام میشود.
تفاوت مال منقول و غیرمنقول در چیست؟
مال منقول قابل جابجایی بدون آسیب است (مانند خودرو)، اما مال غیرمنقول قابل جابجایی نیست یا با جابجایی آسیب جدی میبیند (مانند زمین و ساختمان).
آیا خودرو جزو اموال منقول است؟
بله، طبق ماده ۲۱ قانون مدنی، انواع وسایل نقلیه از جمله خودرو جزو اموال منقول محسوب میشوند.
