در قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، برای طلاق از جهات مختلف، انواع گوناگون با شرایط خاص در نظر گرفته شده است. یکی از انواع طلاقها، طلاق خلع یا همان طلاق خلعی است که زیر مجموعهای از طلاق بائن بوده و به صورت توافقی اجرا میشود. اگر میخواهید با طلاق خلعی، شرایط برگشت در طلاق خلع، ویژگیها و … آن آشنا شوید، لطفا تا ادامه این مقاله ما را همراهی کنید.
طلاق خلع در یک نگاه
طلاق خلع نوعی طلاق بائن است که به درخواست زن و بهخاطر کراهت او از شوهر انجام میشود؛ زن در ازای رهایی، مالی را بهعنوان «عوض» یا «فدیه» (معمولا تمام یا بخشی از مهریه) به مرد میبخشد. چون بائن است، مرد در عده حق رجوع ندارد، مگر اینکه زن در عده به بخشش خود (مابذل) رجوع کند که در این صورت طلاق به رجعی تبدیل میشود و امکان رجوع مرد فراهم میشود.
طلاق خلع چیست و چه ویژگی هایی دارد؟
طلاق خلعی از جمله انواع طلاق توافقی در فقه و حقوق اسلامی بوده که در ماده ۱۱۴۶ قانون مدنی در مورد این نوع طلاق، چنین شرحی آمده است: در طلاق خلع، زن به دلیل نفرت از شوهر خود، در ازای بخشش مالی به وی، از او طلاق میگیرد. این مال میتواند عین مهریه، معادلی از آن یا مالی کمتر و بیشتر از مهریه باشد. از مهمترین ویژگیهای طلاق خلع، کراهت زوجه از زوج است.
ارکان طلاق خلع چیست؟
طلاق خلع بر اساس دو رکن است:
- کراهت و تنفر و به نوعی امتناع داشتن زوجه به زوج خود، به شکلی که ادامه زندگی برای زوجه یا هر دو دشوار شده و باعث درگیری، نافرمانی از احساسات و عواطف مرد و بیتوجهی به تکالیف شرعی و قانونی از سوی زن شود.
- بخشش مالی از طرف زن به مرد در ازای انجام طلاق، تا او را از زوجیت رها کند؛ به شکلی که (زوج) در زمان عده حق برگشت یا همان رجوع نداشته باشد. بهطورکلی، شرایط برگشت در طلاق خلع در زمان عده، غیرممکن است مگر با در نظر گرفتن شرایط خاص.
مالی که زن میبخشد در اصطلاح به آن فدیه اطلاق میشود و میتواند عین مهر، معادل یا بخشی از آن باشد. درباره میزان و مقدار این مال نیز، ضوابط کاملا مشخصی وجود ندارد و به نوعی به توافق دو طرفه بین زن و شوهر وابسته است. پس با توجه به این نکته احتمال دارد، عین مهریه یا مالی با ارزش بیشتر یا کمتر از مهریه یا مالی معادل کامل مهریه به شوهر بخشش شود.
تفاوت طلاق خلع با مبارات و طلاق توافقی
| ویژگی | طلاق خلع | طلاق مبارات | طلاق توافقی |
|---|---|---|---|
| کراهت از چه کسی | فقط از طرف زن | دوطرفه | توافق طرفین |
| میزان عوض (بذل) | میتواند کمتر، معادل یا بیشتر از مهریه باشد | نباید بیشتر از مهریه باشد | طبق توافق |
| نوع طلاق | بائن | بائن | معمولا در قالب خلع یا مبارات اجرا میشود |
| امکان رجوع مرد | فقط اگر زن به مابذل رجوع کند | فقط اگر زن به مابذل رجوع کند | بسته به نوع اجرای آن |
برای آشنایی با مسیر توافقی، مقاله طلاق توافقی با وکیل را ببینید.
شرایط طلاق خلع چیست؟
برای تحقق طلاق خلع، لازم است شرایطی وجود داشته باشد که از جمله آنها به شرح زیر است:
#زن برای اجرای طلاق خلع، باید مالی را به زوج خود بدهد.
#زن باید از شوهر خود تنفر و کراهت کامل داشته باشد.
شایان ذکر است، برای تسریع در روند اجرای حکم طلاق خلع، زوجین میتوانند از وکیل کمک گیرند.
شرایط برگشت در طلاق خلع چگونه است؟ (رجوع در طلاق خلع)
شرایط برگشت در طلاق خلع در صورتی امکان پذیر است که زن در زمان عده که مثل زمان عده طلاقهای دیگر ۳ ماه و ۱۰ روز است، از بخشش مهریه یا پرداخت هر گونه مالی منصرف شده باشد. در این صورت مرد با بازگرداندن مال بخشش شده از طرف زن، میتواند به وی رجوع کند.
اگر بخواهیم این موضوع را واضحتر توضیح دهیم: در حقیقیت، در طلاق بائن برای زوج حق رجوع یا برگشت وجود ندارد و با اجرای صیغه طلاق رابطه زن و شوهری بین زوجین به طور کامل از بین میرود. طلاق بائن اغلب به دلیل کراهتی که زن از شوهر دارد یا هر دو از یگدیگر دارند، اجرا میشود. اگر کراهت دو طرفه باشد، طلاق مباراتی بوده و در صورتی که تنفر و کراهت تنها از سوی زن باشد، طلاق خلعی خواهد بود.
مالی که از طرف زن به مرد بخشیده میشود، میتواند عین مهریه، بخشی از آن (کمتر و بیشتر) یا معادل مهر باشد.
#از آنجا که طلاق خلع از نوع طلاق بائن است در زمان عده، مرد نمیتواند به زن رجوع کند. پس شرایط بازگشت در طلاق خلع در زمان عده وجود ندارد.
#در این نوع طلاق بدون عقد مجدد، امکان ازدواج و برگشت زن و شوهر به یکدیگر وجود ندارد (برخلاف عقد رجعی)
#در طلاق خلع، در صورتی که زن در زمان عده از بخشش مال منصرف شده و آن را پس بگیرد، در این شرایط، زوج میتواند به زوجه رجوع کند و به نوعی شرایط برگشت در طلاق خلع، محیا میشود.
عده طلاق خلع چقدر است؟
با اینکه طلاق خلع بائن است و در آن مرد بدون شرط حق رجوع ندارد، زنِ مدخوله باید عده نگه دارد؛ عده طلاق معمولا سه طهر (حدود سه ماه) و برای زن باردار تا زمان وضع حمل است. اهمیت این عده در آن است که امکان رجوع زن به مابذل و در نتیجه تبدیل طلاق به رجعی، فقط در همین بازه وجود دارد و بعد از پایان عده، طلاق قطعی میشود.
⚠️ پیش از بذل مهریه دقت کنید
در طلاق خلع، میزان عوض میتواند کمتر، معادل یا بیشتر از مهریه باشد و با امضای آن بخشش انجام میشود. اگر بعدا بخواهید امکان برگشت را حفظ کنید، باید بدانید رجوع به مابذل فقط در مدت عده ممکن است؛ پس درباره مبلغ و شرایط بذل حتما از قبل با وکیل مشورت کنید.
دادگاه صالح برای طلاق خلع و مراحل درخواست طلاق خلع
برای اجرای حکم طلاق خلعی در ابتدا باید زن درخواست طلاق خلعی به دادگاه صالح ارائه کند. برای این کار در ابتدا باید طرح دعوی کند که این عمل، شامل مراحل زیر است:
- مرحله اول، ثبت نام در سامانه ثنا است.
- در این مرحله، زن باید به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کرده و دادخواست طلاق خلع دهد که در آن ذکر کراهت از شوهر، الزامی خواهد بود.
- سپس زن باید در دادگاه حضور یافته و دلایل کراهت و تنفر از شوهر خود را ارائه دهد.
- در این مرحله، مهریه، به صورت کامل یا بخشی از آن به شوهر بخشیده میشود.
- صدور گواهی که در آن عدم سازش زوجین تایید شده است.
- جهت اجرای حکم صیغه طلاق، تا سه ماه پس از حتمی شدن حکم، باید اعتبار دادنامه صادر شود.
شایان ذکر است، برای تسریع در روند اجرای حکم طلاق خلع، زوجین میتوانند از وکیل کمک گیرند.
آیا در طلاق خلعی به زن نفقه تعلق می گیرد؟
یکی از حقوق زن در طلاق خلعی، نفقه است که این نکته در قانون حمایت از خانواده در ماده ۲۳ ذکر شده است. این قانون اشاره به این موضوع دارد که در طلاق از نوع خلعی، زن این حق را دارد که در زمان عده نفقه را از شوهر دریافت کند. پس، زوجه در طلاق خلع تا به اتمام رسیدن زمان عده، حق دریافت نفقه را خواهد داشت. در نظر بگیرید، این نفقه، میتواند هم نفقه جاری و هم نفقه ایام را شامل شود.
وضعیت مهریه زن در طلاق خلعی چگونه است؟
همان طور که میدانید، زن در هنگام ازدواج از انواع حقوق مالی بهرهمند میشود که از جمله آنها مهریه است. مطالبه مهریه از جمله موضوعات مهمی است که در زمان طلاق باید تکلیف آن به طور دقیق مشخص شده تا به نوعی حقوق زن حفظ شود. در حقیقت، در طلاق خلع، مهریه در ازای طلاق از طرف زن به شوهر بخشیده میشود. شایان ذکر است که در این نوع طلاق ممکن است تنها بخشی از مهریه، عین یا معادل آن به شوهر بخشیده شود.
سوالات متداول
۱. آیا طلاق خلع نیاز به اثبات عسر و حرج دارد؟
خیر؛ طلاق خلع بر پایه کراهت زن و توافق بر سر بذل انجام میشود و برخلاف طلاق یکطرفه، نیازی به اثبات عسر و حرج در دادگاه ندارد.
۲. هزینه طلاق خلع چقدر است؟
چون طلاق خلع دعوای غیرمالی و توافقی است، هزینه دادرسی آن کم است و بخش اصلی هزینه را حقالوکاله وکیل و حقالتحریر دفترخانه تشکیل میدهد؛ معمولا ارزانتر و سریعتر از طلاق یکطرفه تمام میشود.
۳. آیا طلاق خلع جزو شمارش سه طلاقه حساب میشود؟
بله؛ طلاق خلع هم یک طلاق محسوب میشود و در شمارش طلاقها برای قاعده سه طلاقه و نیاز به محلل به حساب میآید. برای وضعیت دقیق پرونده خود با وکیل مشورت کنید.
۴. آیا جهیزیه هم در طلاق خلع بخشیده میشود؟
خیر؛ آنچه در طلاق خلع بخشیده میشود «عوض» است که معمولا تمام یا بخشی از مهریه است. جهیزیه ملک خود زن است و ربطی به بذل ندارد؛ زن میتواند جهیزیه خود را جداگانه مطالبه کند.
۵. طلاق خلع معمولا چقدر طول میکشد؟
چون توافقی است و نیاز به اثبات طولانی ندارد، معمولا سریعتر از طلاق یکطرفه به نتیجه میرسد، اما زمان دقیق به مراجعه به مرکز مشاوره، نوبت دادگاه و صدور گواهی عدم سازش بستگی دارد.
۶. آیا طلاق خلع در ازدواج موقت (صیغه) هم ممکن است؟
خیر؛ طلاق خلع مخصوص عقد دائم است. در ازدواج موقت اصلا طلاق وجود ندارد و جدایی زودتر از موعد با «بذل مدت» از سوی مرد انجام میشود.